مسئولیت کیفری شرکت‌ها در جرایم رایانه‌ای؛ چه زمانی شخص حقوقی مجازات می‌شود؟

مسئولیت کیفری شخص حقوقی در جرایم رایانه‌ای زمانی تحقق می‌یابد که جرم به نام شرکت یا مؤسسه و در راستای منافع آن ارتکاب یافته باشد، به گونه‌ای که مدیر یا کارکنان شرکت در ارتکاب آن نقش مستقیم یا غیرمستقیم داشته باشند.

تشخیص مسئولیت کیفری شخص حقوقی وابسته به وجود شرایط خاص قانونی است که شامل مواردی چون ارتکاب جرم توسط مدیر، صدور دستور جرم توسط مدیر یا انجام جرم توسط کارکنان با اطلاع یا در نتیجه عدم نظارت مدیر می‌شود.

شرایط ارتکاب جرایم رایانه‌ای توسط شخص حقوقی

در موارد زیر، شخص حقوقی در جرایم رایانه‌ای مسئولیت کیفری دارد:

• الف) ارتکاب جرم رایانه‌ای توسط مدیر شخص حقوقی.
• ب) صدور دستور انجام جرم رایانه‌ای توسط مدیر و تحقق جرم به آن ترتیب.
• ج) ارتکاب جرم رایانه‌ای توسط کارکنان شخص حقوقی با اطلاع یا در اثر عدم نظارت مدیر.
• د) اختصاص تمام یا بخشی از فعالیت شخص حقوقی به ارتکاب جرم رایانه‌ای.

تبصره 1: منظور از مدیر، شخصی است که اختیار نمایندگی، تصمیم‌گیری یا نظارت بر شخص حقوقی را دارد.

تبصره 2: مسئولیت کیفری شخص حقوقی مانع مجازات مرتکب حقیقی جرم نخواهد بود و در صورتی که شرایط مسئولیت کیفری شخص حقوقی وجود نداشته باشد، صرفاً شخص حقیقی مسئول خواهد بود.

مجازات اشخاص حقوقی مرتکب جرم رایانه‌ای

مطابق ماده 748 قانون مجازات اسلامی، اشخاص حقوقی مرتکب جرم رایانه‌ای علاوه بر جزای نقدی که سه تا شش برابر حداکثر میزان جزای نقدی جرم است، بسته به نوع و شدت جرم به مجازات‌های زیر محکوم می‌شوند:

• الف) چنانچه جرم دارای حداکثر مجازات حبس تا پنج سال باشد، تعطیلی موقت شخص حقوقی از یک تا نه ماه و در صورت تکرار جرم تعطیلی از یک تا پنج سال.
• ب) چنانچه جرم دارای حداکثر مجازات حبس بیش از پنج سال باشد، تعطیلی موقت از یک تا سه سال و در صورت تکرار جرم، انحلال شخص حقوقی.

تبصره: مدیر شخص حقوقی هنگام انحلال، تا سه سال حق تأسیس یا نمایندگی، تصمیم‌گیری و نظارت بر شخص حقوقی دیگر را نخواهد داشت.