پابند الکترونیکی؛ بدون ورود به زندان
هفت نکته کاربردی و آزمونی درباره رأی وحدت رویه شماره 874


آیا برای استفاده از پابند الکترونیکی، ابتدا باید وارد زندان شد؟ در جرایم تعزیری درجات پنج تا هشت، پاسخ منفی است.

هیأت عمومی دیوان عالی کشور در رأی وحدت رویه شماره 874 مورخ 1404/10/23 تصریح کرده است که دادگاه، با احراز شرایط قانونی، می‌تواند هنگام صدور حکم یا پس از آن، محکوم را پیش از اعزام به زندان تحت نظارت الکترونیکی قرار دهد. این رأی، اختلاف رویه درباره ضرورت ورود قبلی محکوم به زندان را برطرف کرده است.

آگاهی از هفت نکته زیر، برای داوطلبان آزمون وکالت و وکلای جوان اهمیت ویژه‌ای دارد:

1. درجات پنج تا هشت؛ بدون تحمل قبلی حبس

در جرایم تعزیری درجات پنج تا هشت، استفاده از نظارت الکترونیکی(آزادی الکترونیکی) به ورود قبلی به زندان یا گذراندن بخشی از حبس نیاز ندارد.

2. پیشنهاد قاضی اجرای احکام، شرط همیشگی نیست

بر اساس رأی 874، دادگاه در موارد یادشده می‌تواند بدون پیشنهاد قاضی اجرای احکام تصمیم بگیرد. مقررات ماده 553 قانون آیین دادرسی کیفری، ناظر به مرحله اجرا و محکومانی است که در حال تحمل حبس هستند.

3. درجات دو تا چهار؛ پس از تحمل یک‌چهارم حبس

طبق تبصره 2 ماده 62 قانون مجازات اسلامی، اعمال نظارت الکترونیکی در حبس‌های تعزیری درجات دو، سه و چهار، مستلزم گذراندن یک‌چهارم مجازات حبس است. رأی 874 این شرط را حذف نکرده است.

4. رضایت محکوم ضروری است

قرار دادن محکوم تحت نظارت الکترونیکی، به رضایت او نیاز دارد. بنابراین، رضایت محکوم از شرایط قانونی اعمال این نهاد است.

5. پذیرش درخواست، خودکار و الزامی نیست

قانون‌گذار از عبارت «دادگاه می‌تواند» استفاده کرده است؛ بنابراین، برخورداری از شرایط قانونی به معنای الزام دادگاه به پذیرش درخواست نیست.

6. نظارت الکترونیکی، آزادی بدون محدودیت نیست

محکوم باید محدوده مکانی تعیین‌شده را رعایت کند. دادگاه همچنین می‌تواند او را تابع تدابیر نظارتی یا دستورهای مقرر در تعویق مراقبتی قرار دهد.

7. شرایط تعویق مراقبتی باید احراز شود

وجود جهات تخفیف، پیش‌بینی اصلاح مرتکب، جبران ضرر و زیان یا برقراری ترتیبات جبران و فقدان سابقه کیفری مؤثر، از شرایط مهم بهره‌مندی از این نهاد است. توجه داشته باشید که هر سابقه کیفری، لزوماً «سابقه کیفری مؤثر» محسوب نمی‌شود.

کلید آزمونی: درجات پنج تا هشت، بدون شرط تحمل قبلی حبس؛ درجات دو تا چهار، پس از تحمل یک‌چهارم حبس. همچنین، حکم رأی 874 درباره نظارت الکترونیکی را نباید به تمام نهادهای ارفاقی تعمیم داد.

به قلم مجید قاضی زاده