در حال
جستجو...
مثبتاندیشی و امید
- چرا بعضیها در همان شرایط سخت، بهتر پیش میروند؟
- مثبتاندیشی واقعاً یعنی چه؟
- امید چیست؟
- وقتی مثبت فکر میکنیم در مغز چه اتفاقی میافتد؟
- مثبتاندیشها چه تفاوتی با منفینگرها دارند؟
- مثبتاندیشی چه اثری بر تحصیل دارد؟
- اثر مثبتاندیشی در محیط کار
- مثبتاندیشی در روابط اجتماعی
- آیا مثبتاندیشی بر سلامت اثر دارد؟
- مثبتاندیشی سمی؛ وقتی «مثبت باش» خودش آزاردهنده میشود
- چگونه مثبتاندیشی را تمرین کنیم؟
- سخن آخر؛ امید یعنی هنوز یک راه هست
چرا بعضیها در همان شرایط سخت، بهتر پیش میروند؟
دو نفر را تصور کنید که در یک آزمون مهم قبول نشدهاند. نفر اول میگوید: «من استعدادش را ندارم؛ دوباره هم امتحان کنم فایدهای ندارد.» ولی نفر دوم ناراحت میشود، اما پس از مدتی میگوید: «این بار نشد. باید بفهمم کجای کارم اشتباه بوده و روش دیگری امتحان کنم.»
هیچکدام نمیتوانند گذشته را تغییر دهند. تفاوت اصلی در برداشت آنها از اتفاق و تصمیمی است که برای فردا میگیرند. «امید» و «مثبتاندیشی» میتوانند مسیر زندگی را تغییر دهند.
مثبتاندیشی واقعاً یعنی چه؟
مثبتاندیشی به معنای باور داشتن اینکه همهچیز عالی است نیست و به معنی چشم بستن بر مشکلات هم نیست. بلکه یعنی واقعیت را همانطور که هست ببینیم و در عین حال امکان تغییر و یادگیری را نادیده نگیریم. فرد مثبتاندیش ممکن است شکست بخورد، عصبانی شود یا ناامید شود، اما شکست را پایان داستان نمیداند؛ او میگوید: «این بار شکست خوردم؛ ببینم برای دفعه بعد چه چیزی باید تغییر کند.»
مثبتاندیشی با خوشخیالی فرق دارد
فرض کنید فردی فردا امتحان دارد و تقریباً هیچ مطالعهای نکرده است. اگر بگوید: «من مثبت فکر میکنم؛ حتماً قبول میشوم!» این خوشخیالی است نه مثبتاندیشی. اما اگر بگوید: «شرایطم خوب نیست، ولی هنوز چند ساعت فرصت دارم و مهمترین مطالب را میخوانم و برای مرحله بعد بهتر برنامهریزی میکنم.» این نزدیک به مثبتاندیشی واقعبینانه است.
امید چیست؟
چارد اسنایدر روانشناس آمریکایی، امید را شامل دو جزء مهم میداند: داشتن مسیر برای رسیدن به هدف و باور به توانایی حرکت در آن مسیر. وقتی یک راه بسته میشود، فرد امیدوار میپرسد: «راه دیگری وجود دارد؟» این امید فعال است که با صرف آرزو و انتظار فرق دارد.
وقتی مثبت فکر میکنیم در مغز چه اتفاقی میافتد؟
مثبت فکر کردن به معنای تغییر فرکانس مغز یا جذب کائنات نیست. اما مطالعات علوم اعصاب نشان دادهاند که انتظار پاداش و تجسم نتایج مثبت با فعالیت بخشهایی از مغز مانند قشر پیشپیشانی و استریاتوم مرتبط است که در انگیزش و تصمیمگیری نقش دارند. استرس مزمن نیز سیستم پاسخ به استرس را فعالتر میکند و میتواند اثر منفی بگذارد.
نکته کلیدی این است که نوع نگاه ما به آینده بر انگیزه، توجه و رفتار ما اثر میگذارد.
مثبتاندیشها چه تفاوتی با منفینگرها دارند؟
فرض کنید دو نفر شغلشان را از دست میدهند. فرد منفینگر ممکن است بگوید: «تمام شد. هیچکس من را استخدام نمیکند.» و انرژی کمتری برای جستوجوی شغل داشته باشد. اما فرد امیدوار میگوید: «شرایط سخت است. باید رزومهام را بهتر کنم، با افراد بیشتری صحبت کنم و چند مسیر دیگر را هم امتحان کنم.» تفاوت این است که فرد امیدوار هنوز در حال حرکت است.
مثبتاندیشی چه اثری بر تحصیل دارد؟
دانشآموزی که نتیجه ضعیفی گرفته و خود را «خنگ» میداند، انگیزهاش کاهش مییابد. اما اگر این نتیجه را فرصتی برای پرسیدن سوالاتی مثل «مشکل از دانش من بود؟ روش مطالعه؟ مدیریت زمان؟» بداند، شکست تبدیل به اطلاعات یادگیرنده میشود. این نگاه براساس ذهنیت رشد کارول دوک است که معتقد است تواناییها ثابت نیستند و میتوان با تلاش و روش درست ارتقا یافت.
اثر مثبتاندیشی در محیط کار
کارمندی که اشتباهات را نشانه بیاستعدادی میداند، ممکن است از مسئولیت فرار کند. اما فردی که اشتباه را فرصتی برای یادگیری میبیند، بیشتر احتمال دارد بازخورد بگیرد و تلاش کند. مثبتاندیشی سالم در حل مسئله، تابآوری، تعامل با همکاران و ادامه پیگیری اهداف مفید است.
مدیر مثبتاندیش واقعی نیز وضعیت را انکار نمیکند بلکه میگوید: «مشکل جدی است؛ حالا ببینیم چه گزینههایی برای حل آن داریم.»
مثبتاندیشی در روابط اجتماعی
نگاه ما فقط بر خودمان اثر ندارد؛ بر نحوه برخورد ما با دیگران نیز اثر میگذارد. فردی که دائماً بدترین نیت را به دیگران نسبت میدهد، ممکن است سکوت یا اشتباه ساده را بیاحترامی بداند. اما فرد مثبتاندیش قبل از قضاوت میپرسد: «ممکن است توضیح دیگری هم وجود داشته باشد؟» و از این رو بسیاری سوءتفاهمها پیشگیری میشوند.
مثبتاندیشی سالم به معنی اعتماد بیحدومرز نیست؛ میتوان خوشبین بود و هم مرز داشت و محتاط بود.
آیا مثبتاندیشی بر سلامت اثر دارد؟
پژوهشها نشان دادهاند بین خوشبینی، بهزیستی روانشناختی و بعضی پیامدهای بهتر سلامت ارتباط وجود دارد. اما باید بین ارتباط و علت و معلول تفاوت قائل شد. مثبتاندیشی نمیتواند بیماری جسمی را درمان کند و ادعاهای آن غیرعلمی و گاه آسیبزا هستند.
نگاه امیدوارانه میتواند به مدیریت استرس، رفتارهای سالم و پیگیری درمان کمک کند اما جایگزین مراقبت پزشکی یا رواندرمانی نیست.
مثبتاندیشی سمی؛ وقتی «مثبت باش» خودش آزاردهنده میشود
گاهی مثبتاندیشی به صورت نادرست استفاده میشود. مثلاً به فردی که عزیزی را از دست داده میگوییم: «فکر منفی نکن! مثبت باش.» یا به فرد افسرده میگوییم: «فقط مثبت فکر کن.» اینها مثبتاندیشی سالم نیستند. انسان حق دارد غم، خشم، اضطراب یا خستگی را تجربه کند و سلامت روان یعنی قبول این احساسات و در عین حال حرکت به جلو.
چگونه مثبتاندیشی را تمرین کنیم؟
قرار نیست هر روز جملات بیاعتبار و غیرواقعی را تکرار کنیم. بهتر است با سوالات ساده و کاربردی شروع کنیم:
- وقتی اتفاق بدی میافتد، از خودتان بپرسید: «واقعیت چیست و برداشت من چیست؟»
- «آیا توضیح دیگری هم ممکن است؟»
- «الان چه کاری از دست من برمیآید؟»
موفقیتهای کوچک خود را ببینید، خود را با دیگران مقایسه نکنید، برای اهداف بزرگ قدمهای کوچک تعریف کنید و در محیطی باشید که احساس ناتوانی به شما ندهد. اگر یک راه جواب نداد، قبل از کنار گذاشتن هدف، راه را عوض کنید.
یک تمرین یکدقیقهای
امشب سه جمله بنویسید:
- امروز چه چیزی خوب پیش رفت؟
- امروز چه چیزی خوب پیش نرفت و چه چیزی از آن یاد گرفتم؟
- فردا یک کار کوچک که شرایط را بهتر میکند چیست؟
این تمرین ساده معنا دارد که مثبتاندیشی یعنی دیدن واقعیت + پیدا کردن امکان + انجام یک اقدام.
سخن آخر؛ امید یعنی هنوز یک راه هست
زندگی همیشه مطابق برنامه ما پیش نمیرود. ممکن است آزمونی را رد شویم، رابطهای تمام شود یا کسبوکاری شکست بخورد. مثبتاندیشی نمیگوید اتفاق بدی نمیافتد؛ بلکه میگوید: «اگر اتفاق بدی افتاد، تمام توان من برای انتخاب قدم بعدی از بین نرفته است.»
شاید «امید» دقیقاً همین باشد: باور به اینکه حتی روزهای دشوار، هنوز میتوان برای بهتر شدن کاری کرد. اگر احساس میکنید افکار منفی، ناامیدی یا ترس از شکست بر زندگی شما غلبه کرده، گفتوگو با روانشناس میتواند به شناخت بهتر الگوها و یافتن راههای واقعبینانه کمک کند.
مثبتاندیشی واقعی یعنی چشمهایمان را روی مشکلات نبندیم، اما آنها را ببینیم و چشمهایمان را برای دیدن راههای بیشتر باز کنیم.
فاطمه رئوفی فرد
کارشناس ارشد روانشناسی شخصیت
عضو انجمن بینالمللی کوچینگ انگلستان
مدیر گروه مشاورین مجموعه داداستان
توئیتر
فیس بوک
لینکدین